www.tamlytrilieu.com


Bài Báo cáo trong Hội thảo về Biện pháp Pḥng chống Bạo hành Gia đ́nh (22-3-2008) tổ chức tại Pḥng khám Đa khoa Tân Định

LÀM VIỆC VỚI THÂN CHỦ CÓ VẤN ĐỀ BẠO HÀNH TRONG GIA Đ̀NH

BCV: BS. Nguyễn Minh Tiến

Phần 1: Khái niệm chung

Bạo hành gia đ́nh là một h́nh thức xâm hại mà một người này gây ra cho một người khác và việc đó xảy ra bên trong gia đ́nh.  

Thông thường nạn nhân là:

Người đồng hôn phối (thường là người vợ)

Người t́nh (thường là nữ)

Người già (có thể là cha hoặc mẹ của kẻ gây bạo hành)

Một đứa trẻ (có thể con của kẻ gây bạo hành)

Bạo hành gia đ́nh là một vấn đề nghiêm trọng, là nguyên nhân khá phổ biến gây thương tích cho phụ nữ.

Nạn nhân có thể vừa bị những tổn thương cơ thể vừa có những sang chấn về tinh thần

Khó biết được chính xác bạo hành xảy ra như thế nào v́ hầu hết nạn nhân đều không thông báo điều này cho người khác biết

Không có mẫu nạn nhân “điển h́nh”. Mỗi trường hợp là một t́nh huống độc nhất.

Bạo hành gia đ́nh có thể xảy ra với mọi lứa tuổi, mọi thành phần kinh tế, mọi tŕnh độ học thức và ở mọi nền văn hóa

Thuật ngữ


Domestic violence        Bạo hành gia đ́nh

Battery                        Đánh đập

Abuse                         Xâm hại, ngược đăi, lạm dụng

Physical abuse             Xâm hại thể xác

Sexual Abuse               Xâm hại t́nh dục

Emotional abuse           Xâm hại về tinh thần, t́nh cảm

Neglect                        Bỏ bê, không quan tâm chăm sóc

Hầu hết thủ phạm đều là người thân quen, thường là:

* một người đàn ông ngược đăi bạn gái;

* chồng ngược đăi vợ;

* cha, mẹ hoặc một người chăm sóc khác ngược đăi trẻ em;

* con cái ngược đăi cha mẹ già…

Các loại bạo hành

Phân chia theo thể loại bạo hành

Bạo hành thể xác

Bạo hành t́nh dục

Bạo hành tinh thần

Bạo hành xă hội (hoặc bỏ bê trong trường hợp trẻ em, người già, người thiểu năng…)

Phân chia theo thể loại nạn nhân

Bạo hành với bạn t́nh hoặc người đồng hôn phối (partner/spouse abuse)                                                   
Bạo hành với trẻ em (child abuse)

Bạo hành với người già (elderly abuse)

Phần 2: Thực trạng tại Việt Nam

Hiện trạng

Cuộc khảo sát của Ủy Ban Các Vấn Đề Xă Hội (thuộc Quốc Hội) được thực hiện vào năm 2005 tại 16 huyện, thị thuộc 8 tỉnh, thành ở Việt Nam cho thấy: hơn 60% số vụ ly hôn có liên quan đến bạo hành.

Từ 2000-2005: có 186.954 vụ ly hôn, trong đó 53% vụ có xảy ra hành vi đánh đập, ngược đăi trực tiếp dẫn đến ly hôn.

Riêng 2005: có 65.000 vụ ly hôn, trong đó 39.700 vụ (hơn 60%) liên quan đến BHGĐ

Hằng năm có 2,3% gia đ́nh có các hành vi bạo lực về thể chất (đánh đập), 25% gia đ́nh có hành vi bạo lực tinh thần và 30% cặp vợ chồng xảy ra hiện tượng ép buộc quan hệ t́nh dục.

Năm 2005, ở đồng bằng sông Cửu Long có 1.319 ca nhập viện do bạo hành gia đ́nh. Trong đó khoảng 1.000 ca tự tử, và 30 trường hợp tử vong.

Khảo sát cũng cho thấy 60% trường hợp bạo hành liên quan đến rượu (nghiện rượu, lạm dụng rượu). Các yếu tố khác: ngoại t́nh, khó khăn kinh tế…

Theo bà Nguyễn Thị Hoài Thu: cứ 2-3 ngày có 1 người chết v́ BHGĐ. Trong năm 2005, có 1.113 vụ giết người th́ 14% số đó là BHGĐ.

Các nghiên cứu cho thấy có 10% số vụ BHGĐ dẫn đến những thương tích nặng, gây tàn tật, giảm khả năng lao động. Một số vụ dẫn đến tử vong do đánh đập, đầu độc, sử dụng hung khí…

Khía cạnh Luật pháp:

Hiện Luật Hôn nhân Gia đ́nh qui định: phải có tỷ lệ thương tật trên 10% và có đơn tố cáo th́ mới tiến hành thủ tục buộc tội.

Từ 9/2006, Dự thảo luật Pḥng Chống Bạo Hành đă được Quốc Hội xem xét, bàn luận và trưng cầu ư kiến

Một số chuyển biến và thuận lợi

Thời gian qua (nhất là từ năm 2000 trở đi), nhiều dự án chống BHGĐ đă được thực hiện như: Dự án chống BHGĐ của Trung tâm Tư vấn TLGD và T́nh yêu-Hôn nhân-Gia đ́nh TpHCM, Dự án “Ngôi nhà B́nh Yên” của Trung tâm Phụ nữ và Phát triển...

Một số dự án bảo vệ phụ nữ, trẻ em, b́nh đẳng giới cũng đă được triển khai ở một số địa phương dưới sự tài trợ, giúp đỡ chuyên môn của các tổ chức nước ngoài

Nhiều Hội thảo chuyên đề và thông tin trên các phương tiện truyền thông đại chúng thời gian gần đây đă đưa vấn đề BHGĐ ra dư luận công khai để phân tích, tranh luận và thu nhận phản hồi từ rất nhiều những vụ bạo hành được phát hiện.

Dự luật Pḥng Chống BHGĐ cũng đă được Quốc Hội ngiên cứu, thảo luận sâu và nhận được nhiều sự quan tâm từ dư luận

Một số yếu tố không thuận lợi

Vẫn c̣n nhiều niềm tin sai lầm tồn tại trong công chúng về BHGĐ và vấn đề cho đến nay vẫn c̣n được xem nhẹ hoặc được coi là việc riêng của các gia đ́nh

Các cơ quan chức năng chưa làm hết trách nhiệm và chưa quyết liệt trong xử lư

C̣n đang giai đoạn hoàn chỉnh về luật

Thiếu các cơ sở hỗ trợ và nhân viên làm chuyên môn

Theo điều phối viên Claudia Garcia Moreno của WHO:

Bạo hành gia đ́nh chỉ có thể được ngăn chặn khi chính phủ và cộng đồng kiên quyết chống lại tệ nạn này

Theo TS Robin Harr, chuyên gia ngành pháp luật tội phạm và tội phạm học, Trường ĐH miền tây bang Arizona (Mỹ) :

Phụ nữ Châu Á thường thiếu nội lực để từ bỏ cuộc hôn nhân có bạo hành , thiếu nội lực để sống độc lập và nếu ly hôn họ sẽ phải đối mặt với vấn đề kinh tế và nhà ở. Người phụ nữ thường cho rằng nhà là tài sản của người chồng, nếu ly hôn th́ họ sẽ không có nhà để ở.

Lư do nữa là các dịch vụ phúc lợi xă hội dành cho phụ nữ bị hành hung, ly hôn và con cái rất thiếu. phụ nữ ly hôn ít được hỗ trợ học nghề, việc làm, nhà ở, nuôi con và ít được tư vấn. Luật và các nguồn hỗ trợ pháp lư cho nạn nhân bị bạo hành c̣n thiếu.

Đối với nhiều nước ở Châu Á , người phụ nữ không dám ly hôn v́ sợ mất mặt, sợ xă hội đàm tiếu và từ đó sẽ mất các nguồn hỗ trợ...

 

Phần 3: Các dấu hiệu giúp phát hiện BHGĐ

Bạo hành thể xác

Có nhiều mức độ có thể từ nhẹ cho đến rất nặng

Bạo hành t́nh dục

Bạo hành tinh thần

Bạo hành  về xă hội

Chu kỳ bạo lực 

 

Bạo hành đối với trẻ em là một vấn đề nghiêm trọng và các dấu hiệu để phát hiện thường khó khăn hơn ở người lớn. Chỉ thấy một dấu hiệu vẫn chưa đủ để nói rằng có bạo hành. Nhưng cần nghiêm túc nghĩ đến có bạo hành nếu dấu hiệu này có khuynh hướng lập đi lập lại, hoặc có nhiều dấu hiệu xảy ra cùng lúc.

Các dấu hiệu chung về bạo hành trẻ em

Ở Trẻ

Ở Cha mẹ

Quan hệ giữa trẻ và cha mẹ

Dấu hiệu nghi ngờ có bạo hành thể xác ở trẻ em

Ở Trẻ

Ở Cha mẹ

Dấu hiệu nghi ngờ bạo hành t́nh dục ở trẻ em

Ở Trẻ

Ở Cha mẹ

Dấu hiệu nghi ngờ có sự bỏ bê, không chăm sóc

Ở Trẻ

Ở Cha mẹ hoặc người chăm sóc

 

Phần 4: Hỗ trợ nạn nhân bị bạo hành (tức thời)

Khi t́nh trạng bạo hành được biết đến th́ thường là đă có hậu quả nghiêm trọng

Trong tức thời cần phải bảo đảm sự an toàn cho các nạn nhân, nhất là phụ nữ, trẻ em và người già

Giải pháp tạm lánh tại nhà hàng xóm, bạn bè, cha mẹ, hoặc tại các trung tâm dịch vụ hỗ trợ chống bạo hành gia đ́nh

Trong t́nh huống nguy hiểm, cần cách ly, quản thúc hoặc thậm chí tạm bắt giữ thủ phạm gây bạo hành

Các cơ quan chức năng bao gồm công an, cán bộ pháp luật, chính quyền và đoàn thể tại địa phương... phối hợp cùng làm việc để bảo đảm an toàn tức thời cho các nạn nhân

Các chăm sóc trực tiếp cho nạn nhân bao gồm: chăm sóc y tế, nâng đỡ tâm lư, can thiệp khủng hoảng; giải quyết chỗ ở, thực phẩm, bảo tồn quan hệ với người thân, nhất là quan hệ mẹ con (trừ trường hợp mẹ bạo hành với con)

Phần 5: Hỗ trợ nạn nhân bị bạo hành (lâu dài)

Xử lư pháp luật đối với thủ phạm

Giải quyết các vấn đề pháp lư liên quan đến nạn nhân (thủ tục ly hôn, quyền nuôi con, quyền lợi về tài chính trong gia đ́nh, quyền thừa kế, quyền lợi trong công việc hoặc khi xin việc làm, xem xét trợ cấp, người giám hộ thay thế trong trường hợp nạn nhân là trẻ em...)

Chăm sóc sức khỏe lâu dài trong những trường hợp thương tật nặng, giám định sức khỏe, phục hồi di chứng cho nạn nhân... Hoặc điều trị cai nghiện rượu, ma túy (nếu có)

Chăm sóc tâm lư lâu dài trong trường hợp có sang chấn nặng, điều trị thuốc hoặc tâm lư trị liệu khi cần thiết, kể cả tâm lư trị liệu gia đ́nh

Giúp nạn nhân và gia đ́nh nạn nhân vưọt qua khủng hoảng và nâng cao các kỹ năng ứng phó cho cuộc sống sau này

Tp. Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 3 năm 2008