www.tamlytrilieu.com

TỔNG QUAN VỀ KHỦNG HOẢNG TÂM LÝ VÀ TỰ SÁT (II)

Cử nhân Tâm lý ÁI NGỌC PHÂN

Khái niỆM TỰ sÁt VÀ hành vi TỰ sÁt (suicide)

Tự sát, tự tử, tự vẫn hay tự kết liễu … đều là những từ ngữ chỉ chung một hiện tượng khi con người một cách có ý thức thực hiện hành vi tự gây ra cái chết cho bản thân mình. “Đó là một sự lựa chọn: có chủ tâm suy nghĩ thận trọng, cố ý tự làm hại bản thân mình. Là một hiện tượng có chủ tâm tự làm hại bản thân mình và thường với mong muốn được chết”.

Hành vi tự sát là hành vi tự gây ra cái chết cho bàn thân một cách có ý thức.

Phân lọai tự sát

Về mặt ý nghĩa – mục đích của hành vi tự sát: Emil Durkheim, một nhà tâm lý học người Pháp (cuối thế kỷ 19), đã đưa ra 2 loại hình tự sát: tự sát vị kỷ (egoisitic suicide) và tự sát vì lòng vị tha (altruistic suicide).

Về mặt quy mô: tự tự tập thể và tự sát cá nhân.

Về các cấp độ: ý tưởng về cái chết, ý tưởng tự sát, kế hoạch tự sát hay còn gọi  là  mưu đồ tự sát, toan tự sát, tự sát tái phát, tự sát thành công.

Việc phân loại tự sát chỉ mang tính tương đối nhằm làm rõ hơn phạm trù rộng lớn này. Và tùy theo quan điểm của những nhà nghiên cứu tâm lý học, xã hội học… mà những phân loại này có thể thay đổi cho phù hợp trong quá trình nghiên cứu phát triển. Trong phạm vị khóa luận này chỉ tập trung nghiên cứu trên khía cạnh tự sát vị kỷ (egoisitic suicide)

Một số thuật ngữ 

Xét về mức độ nguy hiểm (dựa trên nguy cơ được thực hiện và thực hiện thành công hành vi tự sát) ta cần phân biệt một số thuật ngữ sau:

Ø       Ý tưởng tự sát (suicide ideation) là ý tưởng xuất hiện thoáng qua trong suy nghĩ khi một người đang rơi vào vô vọng, bế tắc trong việc tìm kiếm phương cách giải quyết vấn đề khó khăn của mình. Họ bắt đầu hình dung về cái cảm giác bản thân sẽ ra đi để được thoát khỏi tình trạng hiện tại như thế nào, hay cái chết sẽ giúp ích gì cho họ. Lúc này, những người thân xung quanh khó mà phát hiện ra được nếu bản thân họ không muốn chia sẻ hoặc đôi khi họ nói về cái chết như một lời than vãn, hay nghe như một câu đùa: “thà chết còn hơn”, “chết còn sướng hơn”… Phần lớn những người này chỉ có ý tưởng tự sát mà chưa hình dung xem mình sẽ tự sát như thế nào, và bằng cách nào? Tuy nhiên một số ít trong những người này bắt đầu lập kế hoạch tự sát cho mình.

Ø       Kế hoạch tự sát hay mưu đồ tự sát (suicide plan) khi những ý tưởng tự sát hình thành, họ bắt đầu tiến sâu hơn nữa, một kế hoạch thực hiện ý tưởng tự sát bắt đầu hình thành trong tâm trí. Họ bắt đầu suy nghĩ, lựa chọn thậm chí tìm kiếm các cách khác nhau để thực hiện hành vi tự sát. Đây không chỉ đơn thuần là việc họ sẽ chết như thế nào, mà là cả một kế hoạch chi tiết được thực hiện trong tâm trí: lựa chọn địa điểm, thời gian, cách thức tiến hành, chuẩn bị dụng cụ, có những sắp xếp khá chu đáo về mặt công việc, gia đình, bạn bè như một người sắp đi xa, trước khi tự sát, và chuẩn bị hết sức cẩn thận cho gia đình, bạn bè những người họ đặc biệt quan tâm, có trách nhiệm (dặn dò con cái, để lại di chúc, thư từ…) sau khi bản thân chết. Đây là lúc mà những người thân có thể phát hiện ra bởi bản thân người có kế hoạch tự sát có những thay đổi lớn cả về cảm xúc lẫn trong hành vi cư xử, đặc biệt là qua các cuộc trò chuyện mang tính dặn dò, chia tay, những giả định về việc sắp đi xa trong các câu chuyện của họ, những bàn luận về cái chết về thế giới bên kia, một thế giới khác… và những vấn đề mà họ đặc biệt quan tâm tìm hiểu đa phần liên quan đến cái chết… 

Ø       Toan tự sát (suicide attemp, parasuicide) thực hiện các kế hoạch đã có trong tâm trí. Đây giống như một hình thức thử nghiệm trước khi đi vào thực hiện chính thức, họ cũng sẽ ở đúng địa điểm, thời gian đã lên kế hoạch, chuẩn bị đầy đủ những dụng cụ “hỗ trợ” và bắt đầu tiến hành hành vi tự sát như trong kế hoạch. Thông thường, ở phụ nữ những lần thử nghiệm- toan tự sát này xuất hiện nhiều lần trước khi đưa đến cái chết hơn là ở nam giới, vì đa phần nam giới thường thành công ngay trong những lần thử nghiệm đầu tiên do những biện pháp mà họ lựa chọn có khả năng gây chết người (lethality). Tuy nhiên một hướng giải thích khác cho rằng, phái nữ thường cân nhắc suy nghĩ nhiều về các mối quan hệ, trách nhiệm của bản thân với người thân (cha mẹ, con cái…), những mối dây liên lạc tình cảm khác… nên ít quyết liệt hơn trong việc thực hiện hành vi tự sát. Nhưng dù thế nào đi chăng nữa thì việc phát hiện một người toan tự sát có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì việc ấy có thể ngăn ngừa tình trạng xấu nhất (toan tự sát thành công) và có những hỗ trợ về y khoa kịp lúc, sự quan tâm, nâng đỡ và cả sự giám sát của người thân cũng sẽ làm cho người có ý định tự sát ngừng bước, xem xét lại quyết định của mình, đồng thời ngăn chặn việc tái phát hành vi tử tử và thành công.

Ø       Xung động tự sát (suicide impulse)  ý tưởng tự sát thôi thúc xuất hiện tức thời và ngay sau đó là thực hiện hành vi, trong thời gian rất ngắn với khả năng thành công cao, bản thân họ mất khả năng kìm hãm xung động thực hiện hành vi đó. Những xung động tự sát thường xuất phát từ những mâu thuẫn, xung đột kéo dài không thể giải quyết được tích lũy, nén chặt vào bên trong cho đến khi những mâu thuẫn, xung đột ấy lên đến cực điểm, họ bị dồn vào tình trạng bất an cực độ, những cảm xúc tiêu cực tràn ngập và ngay lập tức họ thực hiện nhanh chóng hành vi tự sát mà không cần lên kế hoạch hay chuẩn bị trước. Đây là xung động nguy hiểm vì khả năng tự hủy hoại mình (self-destructive) và tấn công người khác là rất cao do xuất phát từ trong những cảm xúc tiêu cực được nén chặt lâu ngày nay bùng phát dữ dội thông qua những hành vi, mà ngay tại thời điểm đó khả năng kiềm chế và lý trí của họ gần như bằng 0. Ví dụ: những trường hợp giết người rồi tự sát, như trường hợp cuộc thảm sát tại Trường Công nghệ Virginia Tech tại Mỹ.

Việc phân biệt các thuật ngữ này chỉ mang tính tương đối, và thường có ý nghĩa trong việc lượng giá mức độ cũng như tình trạng nguy hiểm của thân chủ cho việc can thiệp, và những hỗ trợ phù hợp, đảm bảo an toàn cho thân chủ (người tự sát) và người thân. Nhưng đôi khi khó mà khẳng định chắc chắn rằng một thân chủ mới có ý tưởng tự sát thì ít nguy hiểm hơn là một thân chủ đã có kế hoạch tự sát hay toan tự sát. Thực tế cho thấy khi một người đã tự sát thành công thì khó mà xác định được rằng họ đang trong cơn xung động tự sát, hay toan tự sát, và cho dù tự sát không thành thì ý tưởng tự sát vẫn có thể xuất hiện trở lại. 

Nguyên nhân tự sát - Ý nghĩa tâm lý của hành vi tự sát

Con người là sự tổng hòa giữa sinh lý, xã hội và tâm lý. Sự chi phối, tương tác lẫn nhau giữa những yếu tố ấy quy định nên hành vi của con người trong đó có hành vi tự sát. Khó mà có thể khẳng định hành vi tự sát ấy xuất phát từ những ảnh hưởng duy nhất của sinh học, xã hội, hay tâm lý, vì vậy các nhà nghiên cứu đã xem xét hành vi ấy trên cả ba mặt tác động hình thành nên những yếu tố nguy cơ hay những yếu tố bảo vệ một người trước quyết định thực hiện hành vi tự sát.

Các yếu tố xã hội

Sự khác nhau về tỉ lệ tự sát ở các quốc gia thuộc các châu lục khác nhau, ở các vùng thuộc các khu vực khác nhau trên cùng một lãnh thổ (thành thị và nông thôn, đồng bằng và miền cao)… là dấu hiệu cho thấy tỉ lệ tự sát phần nào có liên quan đến các yếu tố xã hội – kinh tế - chính trị và văn hoá.

Sự thay đổi chế độ xã hội, sự bất ổn của tình hình kinh tế, an ninh, chính trị ở một quốc gia, các cuộc nội chiến, khủng hoảng kinh tế, khủng bố, việc di cư thay đổi môi trường xã hội …. luôn có những tác động nhất định đến đời sống tinh thần (và cả vật chất) của người dân – những người sẽ trực tiếp hứng chịu hậu quả của những biến động gây ra.

Tín ngưỡng tôn giáo được xem như là một trong những yếu tố có tính chi phối mạnh mẽ nhất và cũng khó lý giải nhất, niềm tin tôn giáo vừa được xem là một yếu tố nguy cơ nhưng cũng được đánh giá là yếu tố bảo vệ.

Bắt chước hay gặp ở những người trẻ tuổi. Trong số này tỉ lệ tự sát tăng lên khi họ theo gương những trường hợp tự sát trên phương tiện thông tin đại chúng.

Các yếu tố sinh học

Yếu tố di truyền trong tự sát được minh họa một cách rõ ràng trong gia đình của Ernest Hemingway. Ngoài việc ông, bố ông, hai đứa con và cháu gái của ông ta cũng tự sát. Ở Mỹ và Đan Mạch là một ví dụ số người có quan hệ ruột thịt có tỉ lệ tự sát cao hơn những con nuôi. Tỉ lệ tự sát ở những cặp sinh đôi cùng trứng cao gấp 6 lần ở những cặp sinh đôi khác trứng.

Sự ảnh hưởng di truyền còn liên quan đến tính di truyền một số bệnh lý như bệnh tâm thần (trầm cảm, tâm thần phân liệt…) nghiện rượu, ma túy…

Yếu tố sinh hóa: các bất thường ở não, đặc biệt là hệ Serotonin, đã được chứng minh có liên quan. Những người tự sát bằng các biện pháp bạo lực, bốc đồng như treo cổ, bắn vào mình, nhảy từ trên cao xuống thường có sự giảm axít 5-hydroxy–indol–acetic-acid (5HIAA), một chất chuyển hóa của serotonin, trong dịch não tủy.

Người ta cũng quan tâm đến sự giảm đáp ứng điện sinh lý trên da ở những người có hành vi tự sát. Phát hiện này phù hợp với sự quan sát những người tự cắt dứt da thịt mình và thường nói rằng lúc đó họ không thấy đau (tuy nhiên nghiên cứu này chưa đề cập đến tác dụng của yếu tố tâm lý tại thời điểm đó)

Bệnh cơ thể là yếu tố đi kèm thường gặp của tự sát, sự kết hợp này đặc biệt mạnh ở những người trên 50 tuổi (nhóm tuổi bắt đầu xuất hiện nhiều các bệnh thực thể). Những người có nguy cơ cao là người nhiễm HIV/AIDS, bệnh ác tính (đặc biệt là vùng đầu và cổ), bệnh Hungtington, chấn thương cột sống, bệnh thận, và bệnh Lupus. Điều này đang dẫn đến một vấn đề đang gây tranh cãi ở nhiều nước và cũng nhận được nhiều ý kiến khác nhau đó là an tử - cho phép bệnh nhân nan y thời kỳ cuối được chết êm ái.

Bệnh tâm thần: những người ở nhóm bệnh trầm cảm, lạm dụng rượu, ma túy, và tâm thần phân liệt đặc biệt có nguy cơ cao. Bệnh nhân tâm thần nhìn chung có nguy cơ tự sát cao gấp 10 lần so với nhóm người bình thường, mức độ nguy cơ còn phụ thuộc vào bản chất của bệnh.

Trầm cảm là tình trạng quan trọng nhất ảnh hưởng đến 2/3 các trường hợp tự sát. Tự sát thường xảy ra khi khởi phát, hoặc ngược lại, khi hết đợt trầm cảm là lúc mà người bệnh có nghị lực để hoạt động và sợ tái phát.

Tâm thần phân liệt với nguy cơ tự sát trong đời là 10%. Tự sát có thể là một đáp ứng với nội dung của một hoang tưởng hay một ảo giác nào đó, nhưng thường liên quan đến sự tan vỡ trong cuộc sống của những người trẻ tuổi (sự tái hòa nhập lại với cuộc sống bình thường trong công việc cũng như các mối ràng buộc xã hội)

Lạm dụng rượu có tỉ lệ 3-4% trong cuộc đời, thường là do suy sụp cả thể chất và tinh thần sau nhiều năm. Tự sát có thể là sự đáp ứng đối với hiện tượng loạn thần trong giai đoạn ngộ độc hoặc cai rượu.

Rối loạn nhân cách là nhóm nguy cơ đặc biệt cao bởi xu hướng rối loạn trong các mối quan hệ cá nhân – xã hội – gia đình, dễ bị những rối loạn khí sắc cấp tính và có những hành vi xung động bất thường. Tự sát và hành vi tự huỷ hoại như việc cắt đứt da thịt mình… và tấn công người khác, là khả năng có thể xảy ra.

Sự đi kèm cùng lúc nhiều rối loạn (như trầm cảm đi kèm loạn thần, trầm cảm, lạm dụng rượu và các chất gây nghiện…) càng làm gia tăng nguy cơ tự sát.    

Các yếu tố tâm lý

Hành vi tự sát vị kỷ dù có chịu ảnh hưởng ít nhiều từ các yếu tố xã hội nhưng xét cho cùng hành vi ấy chỉ mang tính chất cá nhân. Những người có hành vi tự sát luôn có những lý do riêng xuất phát từ trong chính bản thân của nạn nhân và các mối quan hệ xã hội khác, có bằng cách nào hành vi tự sát được thực hiện thì cũng mang những ý nghĩa riêng mà đôi khi chỉ có bản thân nạn nhân mới thấu hiểu.

Ý nghĩa tâm lý của hành vi tự sát

Một trong những loại hành vi tự sát được xem là một hành vi mang tính chất xung động nhằm tránh một tình huống gây nên khủng hoảng, một tình huống khó khăn không thể giải quyết, hay không thể chấp nhận nổi. Về mặt tâm lý hành vi tự sát mang nhiều ý nghĩa đa dạng, phức tạp và tùy thuộc vào bản thân của mỗi cá nhân. Cá nhân thực hiện hành vi tử tử mà người thân, gia đình, bạn bè, những người xung quanh, BS, những nhà tâm lý học... hay chính bản thân người đó cho biết ý nghĩa hành vi của mình, nhưng cũng có nhiều trường hợp thực hiện hành vi tự sát mà không ai có thể lý giải được, vì vậy việc tìm hiểu ý nghĩa của hành vi tự sát phải tuỳ thuộc vào mỗi cá nhân cụ thể được đặt trong bối cảnh sống cụ thể. Có những hành vi không chỉ đơn thuần xuất phát từ những nguyên nhân đơn lẻ hay mang một ý nghĩa duy nhất, hành vi có thể là sự tổng hợp từ nhiều nguyên nhân, mang nhiều ý nghĩa phức tạp song song cùng tồn tại…Và cũng thật khó khăn để biết chính xác rằng có bao nhiêu hành vi tự sát có ý nghĩa đã được tìm thấy. Tuy nhiên, hành vi tự sát nhìn chung thường mang những ý nghĩa tâm lý như sau:

1)      Sự trốn chạy (Fuite): là một trong những biện pháp giải quyết khủng hoảng:  trốn chạy, bỏ chạy khỏi một tình huống xuất hiện, tồn tại mà bản thân không thể đương đầu, chấp nhận và thích nghi. Điều này còn tuỳ thuộc vào sự cảm nhận và ngưỡng giới hạn chịu đựng của mỗi người về tình huống phải đối mặt: là nghiêm trọng, khó khăn, không thể vượt qua hay đơn giản, có thể ứng phó so với tình huống khách quan trong thực tế.

2)      Sự tuyệt vọng (Désespoir): một trạng thái tinh thần suy sụp kèm theo khí sắc trầm: mất hy vọng vào hiện tại, niềm tin vào tương lai, không tìm được sự giúp đỡ từ những người khác, không có nguồn lực nâng đỡ tinh thần. Đây là  trạng thái  thường gặp ở những bệnh nhân nan y, ung thư giai đoạn cuối, HIV/AIDS…hay những người đang “mắc kẹt” trong những mâu thuẫn, xung đột nội tâm (con cái – tình trạng ly hôn…), những thất bại to lớn trước những điều đã từng được kỳ vọng làm họ sụp đổ, mất hết phương hướng (những kỳ vọng lớn cho sự nghiệp, hạnh phúc gia đình…)… 

3)      Sự mất mát, nỗi đau tang tóc (Deuil): đây là một trong những “chấn thương”  to lớn nhất về tinh thần, đánh mất một cái gì đó có ý nghĩa to lớn trong đời sống tình cảm, sự tan vỡ, mất mát các mối quan hệ thân thiết gắn bó (những người thân, người yêu, vợ - chồng - con cái…), một cảm giác bất ngờ, hụt hẫng, giận dữ, mặc cả, cô đơn, như bị bỏ rơi lại … (chu trình grief) khiến họ có khả năng nghĩ đến việc tự sát để giải thoát khỏi nỗi đau này, hay muốn “đi cùng” người mình yêu thương. Tuy nhiên không phải với bất kỳ một sự mất mát người thân nào cũng gây ra những cảm xúc và suy nghĩ như trên, nó còn tùy thuộc vào từng cá nhân cụ thể, tùy thuộc vào tính chất mối quan hệ mất mát và sự cảm nhận, khả năng ứng phó cũng như khả năng vượt qua của từng cá nhân cụ thể với những nguồn lực hỗ trợ trên thực tế.

4)      Sự trừng phạt (Châtiment): sự tự trừng phạt bản thân, một mặc cảm tội lỗi và cho rằng chỉ có cái chết (hoặc tự nhận mình đáng chết) mới đủ chuộc lại sai lầm của mình. Tuy nhiên cần phải chú ý trong trường hợp này nạn nhân có thể là những người có vấn đề về tâm thần: hoang tưởng về một lỗi lầm không có thực…hoặc rơi vào lứa tuổi vị thành niên với những kỹ năng sống chưa vững vàng, dễ vấp ngã do thiếu kinh nghiệm và tự ti về năng lực bản thân trong các mối quan hệ bạn bè đồng trang lứa hay các anh chị em trong gia đình.

5)      Hành vi tội ác (Crime): khi hành vi tự sát không chỉ nhằm tự hủy hoại bản thân mà còn hướng đến tấn công người khác, kéo theo nhiều người cùng chết: những hình thức lôi kéo, tạo ra những vụ tự sát tập thể, thảm sát (Nhật, Mỹ…), khủng bố đánh bom liều chết… 

6)      Cách giao tiếp gây sự chú ý, bày tỏ ý đồ (Communication de l’intention): nạn nhân lấy cái chết của mình gây sức ép lớn và bày tỏ ý đồ mong muốn của bản thân một cách mạnh mẽ. Tuy nhiên, nạn nhân thường là những người bất lực trong việc cố gắng giải quyết các mâu thuẫn, xung đột, thất bại trong việc giao tiếp, không được lắng nghe đáp ứng… và chọn cái chết để nói lên rằng chính người khác là nguyên nhân gây nên cái chết cho bản thân: cách đây không lâu một vụ án tự thiêu của một giáo viên bảo mẫu ở trường tư thục và cậu con trai 4 tuổi ở Q.9  trên căn gác gỗ sau nhiều lần không thể giải quyết mâu thuẫn trong quan hệ vợ chồng, kết quả làm người chồng trở nên như điên dại đã khiến dư luận xôn xao (Báo Công An 22.03.2007 trang 7)  

7)      Sự trả thù (Vengeance): nạn nhân mang một mối hận thù lớn mà không thể giải quyết do những cấm đoán của giá trị xã hội, do sự không đủ khả năng… đã chọn việc tự hủy hoại bản thân như một cách trả thù. Thông thường đối tượng thù hận là những người thân yêu (cha, mẹ, vợ/chồng, anh chị em, bạn bè thân thiết…), kết quả của sự trả thù là mong muốn người thân yêu phải hối hận, và đau khổ suốt đời trong mặc cảm có lỗi với nạn nhân.

8)      Sự hy sinh (Sacrifice): đây là hành vi hướng đến một giá trị, vì mục tiêu cao cả. Sự hy sinh quên mình vì độc lập tự do dân tộc trong chiến tranh, tự hào về hành vi tự sát vì cứu giúp cho nhiều người vì cuộc sống tố đẹp ở thế giới bên kia …  

9)      Sự vĩnh hằng (Eternité): yếu tố tôn giáo chi phối khá lớn trong suy nghĩ của nhiều nạn nhân khi họ tin rằng cái chết là con đường dẫn đến sự vĩnh hằng, một cuộc sống bất tử.

10)   Trò chơi (Jeu): các trận đấu sinh tử vào thời kỳ cổ đại, một sự đùa giỡn với “tử thần”, những thách thức đối với bản thân trong các trò chơi cảm giác mạnh mang tính khiêu khích đầy nguy hiểm. Ví dụ: các đấu sĩ giác đấu La Mã, đua xe trái phép…

Các yếu tố thuận lợi thúc đẩy hành vi tự sát (yếu tố nguy cơ)

Theo tổ chức AFSP, CDC và Healthlife, các nhân tố nguy cơ của tự sát bao gồm:

Yếu tố tâm lý

a. Yếu tố gia đình

Lịch sử gia đình và môi trường sống là nhân tố nguy cơ của hành vi tự sát: trong gia đình từng có người tự sát hay toan tự sát, lạm dụng các chất, các hành vi tấn công, hành hung, rối loạn khí sắc như trầm cảm hay mắc một số bệnh tâm thần khác.

Môi trường gia đình của những người tự sát hay toan tự sát thường được mô tả như một sự bất hòa (discordant) với hành động bạo lực, ngược đãi rõ nét bao gồm cả về việc xâm hại thể chất hay tình dục. Những nghiên cứu về bạn bè và anh chị em trong gia đình của các nạn nhân tự sát thường chỉ ra rằng họ có khuynh hướng bắt chước, làm theo những nạn nhân đi trước.

b. Yếu tố bệnh học: Các rối loạn tâm thần (psychiatric disorders)

Ít nhất 90% nạn nhân tự sát có thể được chẩn đoán và điều trị các bệnh tâm thần: như trầm cảm nặng, rối loạn lưỡng cực, hay một số các bệnh suy nhược khác bao gồm tâm thần phân liệt.

Lạm dụng thức uống có cồn, độc chất (ma túy, thuốc gây nghiện…) đặc biệt là khi có kết hợp với trầm cảm.

Rối loạn Stress sau sang chấn (Post-Traumatic Stress Disorder), hoặc một số rối loạn lo âu khác.

Chứng háu ăn và chán ăn tâm thần (Anorexia Nervosa).

Các rối loạn nhân cách đặc biệt là nhân cách ranh giới (Borderline) và chống đối xã hội (Antisocial)

Sự đi kèm cùng một số các rối loạn (như trầm cảm đi kèm loạn thần, trầm cảm – lạm dụng rượu, chất gây nghiện…) càng làm gia tăng nguy cơ.

c. Tính xung động, bốc đồng (Impulsivity)

Tính xung động, bốc đồng cá nhân có khuynh hướng làm tăng hành vi xung động tự sát. Điều này thường gặp trong những rối loạn hành vi và rối loạn nhân cách chống đối xã hội.

d. Có tiền sử toan tự sát/ tự sát trong quá khứ

Khoảng 20-50% những nạn nhân tự sát đã từng thử (hay cố gắng) thực hiện hành vi tự sát trước đó và là một nguy cơ rất cao trong việc họ thật sự lập lại hành vi ấy trong cuộc sống

Yếu tố sinh học Có vai trò của một số chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitters)

Một mối quan hệ khá rõ đã được chứng minh giữa việc giảm nồng độ chất chuyển hóa của  serotonin 5-HIAA trong dịch não tủy nó làm tăng sự tác động vào việc toan tự sát và thực hiện thành công hành vi tự sát ở các bệnh nhân tâm thần.

Yếu tố xã  hội và  dân số học

a. Giới tính:

Nam giới thuộc nhóm nguy cơ cao trong việc thực hiện hành vi tự sát. Tỉ lệ nam giới tự sát thành công cao gấp 4 lần so với nữ (CDC 2004). 

b. Tuổi tác:

Nhóm tuổi vị thành niên và những người trẻ tuổi thường phải trải qua những stress, những (bối rối) và trầm cảm với những tình huống xảy ra trong cuộc sống gia đình, nhà trường và trong giao tiếp xã hội. Khi cảm thấy tuyệt vọng, tính xung động, bốc đồng và khả năng giải quyết vấn đế và kỹ năng xã hội còn nghèo nàn đã thúc đẩy họ chọn tự sát như một cách giải quyết duy nhất các khó khăn trong cuộc sống. Thống kê năm 2001 cho thấy tỉ lệ tự sát ở độ tuổi từ 15 – 24 chiếm  86% (n=3,409) ở nam và 14% (n=562) ở nữ (Anderson and Smith 2003, Mỹ).

Theo Healthlife phần lớn những người quyết định tự sát luôn cung cấp những dấu hiệu cảnh báo xung quanh họ. Những dấu hiệu đó khá đơn giản như một số thì trầm cảm và có thể bao gồm cả việc mất hết hứng thú với những hoạt động mà trước đó họ yêu thích,  trở nên cô lập và thể hiện sự quan tâm với cái chết, một số khác lại thể hiện sự thay đổi đột ngột từ trong trạng thái khí sắc trầm sang vui vẻ, bắt đầu đi thăm hỏi, tặng quà cám ơn mọi người, trả lại những vật dụng mà mình đã mượn trước đây, sắp xếp lại gia đình, công việc, đi du lịch…

DHHS (1999) đã liệt kê các nhân tố nguy cơ của hành vi tự sát và cả những nhân tố bảo vệ giúp ngăn chặn hành vi tự sát:

  Xem tiếp phần III